Cylchlythyr Naturewise Newsletter Chwefror / February 2026
Mae llawer wedi digwydd yn yr Ardd Goedwig ers ein cylchlythyr diwethaf ym mis Tachwedd. Dyma arolwg o rhai o’r gweithgareddau.
A lot has happened in the Forest Garden since our last newsletter in November. Here is a review of some of the activities.
DIOLCH ENFAWR YN GYNTAF
Hoffen ni ddiolch ‘Leafed Through’, y siop lyfrau gymunedol ar stryd fawr Aberteifi am roi rhodd i ni. Mae’r rhoddion hyn yn helpu i hwyluso ein gwaith. Mae’r Ecoshop yn rhoi rhodd ddwywaith y flwyddyn i ni, gan iddo gael ei sefydlu i gefnogi’r ardd goedwig. Rydym yn cyflawni bron pob un o’n tasgau gyda’r arian hwn a’r incwm bach a dderbyniwn gan grwpiau sy’n llogi’r safle i gynnal dosbarthiadau. Mae Naturewise yn gwneud mor dda, gyda grŵp gwych o wirfoddolwyr sydd wedi cynyddu o ran nifer yn ddiweddar. Maent wedi bod yn ymroi i ddatblygu a chynnal yr ardd (fel y gwelwch isod). Mae’n deimlad gwych gweld canlyniad eu cyfraniadau a gwybod ein bod ni i gyd yn cryfhau ein cysylltiadau â’r ardd, ein gilydd ac â’r gymuned. Cael pwrpas ystyrlon, gyda hwyl, te a chacen wedi’i daflu i mewn, yw’r tonig gorau ar gyfer yr amseroedd heriol hyn.
FIRST A BIG THANK YOU
We want to thank ‘Leafed Through’, the Community book shop on the Cardigan high street for giving us a donation. These donations help to ease our work. The Ecoshop gives us two yearly donations as it was started to support the forest garden. We achieve almost all our tasks with this money and the small income we receive from groups who hire the site to run classes. Naturewise is doing so well, with a fabulous group of volunteers that have recently increased in number. They have been applying themselves to develop and maintain the garden (as you will see below). It’s a great feeling to see the result of their contributions and to know that we are all strengthening our connections to the garden, each other and to the community. To have a meaningful purpose, with fun, tea and cake thrown in, is the best tonic for these challenging times.
GWEITHIO GYDA CAVO (Cymdeithas Sefydliadau Gwirfoddol Ceredigion)
Gweler: Mae CAVO yn hyrwyddo ac yn cefnogi gweithredu cymunedol gwirfoddol ledled Ceredigion
Yn ddiweddar, buom yn gweithio gyda CAVO ar eu prosiect Gwerthfawrogi Gwirfoddolwyr gyda’r prif dasg mewn golwg o gynhyrchu Llawlyfr Gwirfoddolwyr (Naturewise Handbook (Final))
Rydym wedi cyflawni hynny a dyna’n union yr hyn yr oeddem ei angen: popeth y mae angen i wirfoddolwr ei wybod. Gallwch weld hwn ar ein gwefan neu mae copi caled ar gael yn y tŷ crwn. Bydd gofyn i bob gwirfoddolwr ei ddarllen. Mae’n ymdrin â phethau fel mynd i’r ardd, rolau gwirfoddolwyr, recriwtio teg, hyfforddiant a sefydlu, cefnogaeth a goruchwyliaeth, buddion a gwerthfawrogiad. Diolch i Anne Marie o CAVO. Maent yn sefydliad rhagorol gyda phrofiad ac arbenigedd enfawr i dynnu arno.
Claire
WORKING WITH CAVO (Ceredigion Association of Voluntary Organisations)
See: CAVO promotes & supports voluntary community action throughout Ceredigion
We recently worked with CAVO on their valuing volunteers project with the main task in mind to produce a volunteers handbook (See Naturewise Handbook (Final))
We have achieved that and it’s just what we needed: Everything that a volunteer needs to know. You can view this on our website or a hard copy is available in the round house. All volunteers will be required to read it. It covers things like getting to the garden, volunteer roles, fair recruitment, training and induction, support and supervision, benefits and appreciation. Thank you to Anne Marie from CAVO. They are an excellent organisation with huge experience and expertise to draw on.
Claire
CLIRIO: YN ENWEDIG MIERI (Tasg barhaus)
Mae clirio mieri mewn gardd goedwig yn bwysig am lawer o resymau:
Atal Gordyfiant: Gall mieri gymryd drosodd a thagu planhigion eraill yn gyflym, gan arwain at golli bioamrywiaeth a gostyngiad yn yr amrywiaeth o fywyd gwyllt a gall fyw yn yr ardal.
Cynnal Cynefin Bywyd Gwyllt: Mae mieri yn darparu cynefin i wahanol rywogaethau bywyd gwyllt, gan gynnwys adar, mamaliaid a phryfed ac mae gennym lawer o leoedd lle caniateir i mieri i grwydro. Mewn rhai achosion, gall mieri dagu cynefinoedd, fel twf draenen ddu ffres sy’n bwysig ar gyfer wyau glöyn byw prin y Brithribin Brown – felly mae eu clirio yn helpu i gynnal y cynefinoedd hyn ac yn cefnogi’r ecosystemau hynny.
Gwella Mynediad a Gwelededd: Gall mieri greu dryslwyni trwchus sy’n ei gwneud hi’n anodd cyrraedd rhai ardaloedd o’r ardd neu’r goedwig. Mae eu clirio yn gwella gwelededd a mynediad, gan ganiatáu gwell rheolaeth a chynnal a chadw’r ardd.
Atal Difrod i Goed a Llwyni: Gall mieri niweidio coed a llwyni bach trwy eu cysgodi a chystadlu am faetholion. Mae eu clirio yn helpu i amddiffyn y planhigion hyn a chynnal eu hiechyd. Gwella Apêl Esthetig: Gall mieri amharu ar werth esthetig gardd neu goedwig. Gall eu clirio helpu i gynnal golwg daclus a chynaliadwy.
CLEARING: ESPECIALLY BRAMBLES (An ongoing task)
Clearing brambles in a forest garden is important for many reasons:
Preventing Overgrowth: Brambles can quickly take over and smother other plants, leading to a loss of biodiversity and a reduction in the variety of wildlife that can inhabit the area.
Improving Access and Visibility: Brambles can create dense thickets that make it difficult to access certain areas of the garden or forest. Clearing them improves visibility and access, allowing for better management and maintenance of the garden.
Preventing Damage to Trees and Shrubs: Brambles can damage small trees and shrubs by shading them and competing for nutrients. Clearing them helps to protect these plants and maintain their health.
Enhancing Aesthetic Appeal: Brambles can detract from the aesthetic value of a garden or forest. Clearing them can help to maintain a tidy and well-maintained appearance
Felly, drwy glirio (ac yna llosgi) y mieri gallwn sicrhau ecosystem gardd goedwig iach a chytbwys, cefnogi bywyd gwyllt, gwella mynediad a gwelededd, amddiffyn coed a llwyni a gwella apêl esthetig gyffredinol yr ardd. Yn benodol rydym wedi ‘achub’ llwyn o Goed Cyll ac wedi agor yr ardal fynedfa. Gwnaethom effaith sylweddol ar ardal fawr o dir gan ddefnyddio ein dull gwaith tîm dros yr ychydig wythnosau diwethaf, sy’n teimlo’n foddhaol iawn.
So, by clearing (and then burning) the brambles we can ensure a healthy and balanced forest garden ecosystem, support wildlife, improve access and visibility, protect trees and shrubs and enhance the overall aesthetic appeal of the garden. In particular we have ‘rescued’ a Hazel Tree grove and opened up the entrance area. We made quite an impact on a large area of land using our team work approach over the last few weeks, which feels very satisfying.
TOCIO LLWYNI FFRWYTHAU (Ar y gweill ar hyn o bryd)
Mae tocio llwyni ffrwythau meddal yn hanfodol am sawl rheswm:
Yn Annog Twf Newydd: Mae tocio yn ysgogi blagur segur ar hen bren i gynhyrchu twf newydd, sy’n dod yn bren ffrwytho nesaf.
Yn Gwella Cylchrediad Aer: Mae tynnu hen canghennau, anghynhyrchiol yn gwella cylchrediad aer, sy’n hanfodol ar gyfer iechyd y planhigyn.
Yn Cynorthwyo i Gasglu Ffrwythau: Mae tocio yn gwneud casglu ffrwythau’n haws trwy dynnu canghennau sy’n rhy agos at y ffrwyth.
Yn Atal Clefydau: Mae tocio yn helpu i reoli clefydau trwy dynnu pren marw, heintiedig, neu wedi’i ddifrodi.
Yn Cynnal Cydbwysedd: Mae tocio yn helpu i gynnal y cydbwysedd rhwng pren a ffrwythau, gan sicrhau y gall y planhigyn gynhyrchu cnwd gwych flwyddyn ar ôl blwyddyn.
Yn Lluosogi Planhigion: Gellir defnyddio’r toriadau wedi’u tocio i greu llwyni ffrwythau newydd mewn gwelyau newydd rydyn ni’n eu creu.
FRUIT BUSH PRUNING (Currently ongoing)
Pruning soft fruit bushes is essential for several reasons:
Encourages New Growth: Pruning stimulates dormant buds on old wood to produce new growth, which becomes the next fruiting wood. Improves Air Circulation: Removing old, unproductive branches improves air circulation, which is vital for the health of the plant.
Aids in Fruit Picking: Pruning makes fruit picking easier by removing branches that are too close to the fruit.
Prevents Disease: Pruning helps control diseases by removing dead, diseased, or damaged wood.
Maintains Balance: Pruning helps maintain the balance between wood and fruit, ensuring the plant can produce a great crop year after year.
Propagates Plants: The pruned cuttings can be used to create new fruit bushes in new beds that we create.
Hyd yn hyn rydym wedi canolbwyntio ar Gyrens Duon ac Eirin Mair (gwsberis). Mae llawer mwy o lwyni i’w gwneud. Dewch draw os ydych chi eisiau helpu a dysgu’r ffordd benodol o docio ar gyfer y gwahanol lwyni ffrwythau sydd gennym.
So far we have concentrated on Blackcurrants and Gooseberries. There are many more bushes to do. Please come along if you want to help and learn the particular way to prune for the various fruit bushes we have.
CYNNAL A CHADW CLODDIAU
Mae angen cynnal a chadw ar cloddiau marw o amgylch ein pyllau oherwydd bod y deunyddiau a ddefnyddir yn pydri dros amser. Wrth i’r pren ddadelfennu, mae’n rhyddhau maetholion i’r pridd, a all wella ffrwythlondeb y pridd a chefnogi twf planhigion. Fodd bynnag, bydd strwythur y gwrych yn newid yn raddol wrth i’r deunydd torri lawr, gan olygu bod angen cynnal a chadw parhaus i’w gadw’n sefydlog ac yn effeithiol. Mae hyn yn cynnwys ychwanegu mwy o bren marw bob blwyddyn i gynnal ei uchder a sicrhau ei fod yn parhau i fod yn rhwystr naturiol. Mae cynnal a chadw rheolaidd hefyd yn helpu i gadw’r clawdd yn daclus (ac yn rhydd o falurion, a all ddenu plâu) a thynnu oddi ar ei apêl esthetig. Mewn rhai achosion lle mae coed yn tyfu mewn lle cyfleus yna gellir eu ‘plygu’ i wella’r clawdd. Rydym wedi defnyddio twf Helyg ar gyfer hyn mewn ychydig o leoedd a bydd angen eu tocio yn y dyfodol – math gwahanol o gynnal a chadw.
HEDGE MAINTENANCE
Dead hedges around our ponds require maintenance because the materials used decompose over time. As the wood breaks down, it releases nutrients into the soil, which can enhance soil fertility and support plant growth. However, the structure of the hedge will gradually change as the material decomposes, requiring ongoing maintenance to keep it stable and effective. This includes adding more dead wood each year to maintain its height and ensuring it remains a natural barrier. Regular maintenance also helps to keep the hedge tidy and free of debris, aesthetic appeal. In some cases where trees are growing in an opportune place then they can be ‘layed’ to enhance the hedge. We have used Willow growth for this in a few places and they will require trimming in the future – a different form of maintenance.
Yn bennaf rydym yn defnyddio helyg wedi’i dorri’n ôl ar gyfer ein cloddiau marw. We use mostly cut back willow for our dead hedging.
Dysgodd y gwirfoddolwyr sut i plygu penclawdd o amgylch rhan o’r prif pwll. Volunteers learned how to lay hedges around some of the main pond
TRWSIO
Roedd angen ailosod gorchuddion un o ddrysau’r sied cardbord. Roedd angen trwsio’r toiled compost i atal glaw rhag chwythu o dan y drws ac roedd angen addasu’r bibell i lawr i atal dail rhag mynd i mewn i’r tanc dŵr. Roedd angen trwsio handlen un o’r llifiau mawr…
MAKING REPAIRS
The coverings of one of the cardboard store doors needed replacing. The compost loo needed a fix to stop rain from blowing under the door and the down pipe needed adjustments to stop leaves getting in the water tank. One of the large saws needed its handle fixing…
Wow i’n tîm ni, sy’n ymddangos yn mynd ati i ofalu am yr holl fathau o dasgau sydd gan yr ardd!
Weithiau mae Natur yn dod â’i heriau ei hun. Mae’r glaw a’r gwyntoedd cryfion wedi effeithio arnom ni eto ac fe chwythwyd y goeden afalau surion bach hyfryd wrth y fynedfa i lawr ar ffens ac felly roedd angen ei chlirio a thrwsio’r ffens.
Wow to our team, who seem to get on with looking after the many kinds of tasks that the garden has!
Sometimes Nature brings its challenges. The rain and high winds have affected us again and the lovely Crab apple tree by the entrance was blown down onto a fence and so needed to be cleared and the fence repaired.
GWEITHGAREDDAU DYDD GLAN/RAINY DAY ACTIVITIES
Tynnu Tape o Gardbord / Stripping Tape from Cardboard:
Hogi offer / Sharpening tools:
Creu Arddangosfa Ffotograffiaeth ar gyfer gweithgareddau 2025 / Creating a Photography Showcase of 2025 activities:
Twtio a thacluso’r silffoedd a pethau sy’n hongian / Tidying Shelves and Hangings:
Creu labelau i’r gewliau a mewnbynnu data pwysau cynnyrch i daenlenni / Creating Labels for Beds and Entering Produce Weight Data into Spreadsheets:
CYMRYD AMSER I WERTHFAWROGI HARDDWCH
Gyda hyn i gyd yn digwydd, dydyn ni byth yn anghofio cymryd ein hamser i gysylltu â natur a gwerthfawrogi’r harddwch o’n cwmpas.
TAKING TIME TO APPRECIATE THE BEAUTY
With all this going on we never forget to take our time to connect with nature and appreciate the beauty all around us.
DIGWYDDIADAU ARBENNIG Y GORFFENNOL
GWNEUD SEIDR TÂN – 23 Tachwedd 2025
Ar un o’n diwrnodau gwirfoddoli rheolaidd ddydd Mawrth, fe wnaethon ni gynnal gweithdy gwneud eich Seidr Tân eich hun.
Mae seidr tân yn donig llysieuol sy’n dyddio’n ôl i draddodiadau meddygaeth werin. Mae’n cyfuno finegr seidr afal â chynhwysion sydd â phriodweddau cynnes, llym, a chefnogol i’r system imiwnedd. Fe’i defnyddir yn aml fel tonig lles dyddiol neu ar ddechrau annwyd a symptomau tebyg i ffliw.
Cynhwysion:
- Finegr seidr afal – yn cadw’r cymysgedd ac yn cefnogi treuliad
- Sinsir – yn cynorthwyo treuliad, yn lleihau llid, ac yn cynhesu’r corff
- Marchruddygl – yn ysgogi cylchrediad a sinysau
- Nionyn – yn ychwanegu priodweddau gwrthficrobaidd
- Garlleg – yn cefnogi swyddogaeth imiwnedd ac yn gweithredu fel gwrthficrobaidd
- Lemon – yn darparu fitamin C a blas adfywiol
- Pupurau poeth (fel cayenne) – yn gwella cylchrediad ac yn ychwanegu gwres
- Mae ychwanegiadau eraill yn cynnwys tyrmerig, teim, rhosmari, neu fêl i wella blas ac ychwanegu mwy o fuddion meddyginiaethol.
PAST SPECIAL EVENTS
MAKING FIRE CIDER – 23 Nov 2025
On one of our regular Tuesday volunteer days we ran a make your own Fire Cider workshop.
Fire cider is a herbal tonic that dates back to folk medicine traditions. It combines apple cider vinegar with ingredients that have warming, pungent, and immune-supportive properties. It is often used as a daily wellness tonic or at the onset of colds and flu-like symptoms.
Ingredients
- Apple cider vinegar – preserves the mixture and supports digestion
- Ginger – aids digestion, reduces inflammation, and warms the body
- Horseradish – stimulates circulation and sinuses
- Onion – adds antimicrobial properties
- Garlic – supports immune function and acts as an antimicrobial
- Lemon – provides vitamin C and a refreshing taste
- Hot peppers (such as cayenne) – improve circulation and add heat
- Other additions include turmeric, thyme, rosemary, or honey to enhance flavour and add more medicinal benefits.
Potelodd Raphaelle y finegr llysieuol ar ôl chwe wythnos o aeddfedu’r cymysgedd – Gwerthwyd rhai yn y Siop Eco a derbyniodd ein Gwirfoddolwyr botel am ddim.
Raphaelle bottled the herbal vinegar after six weeks of maturing the mixture – Some were sold at the Eco Shop and our Volunteers received a bottle free of charge.
DATHLIAD HEULDRO DYDD SADWRN 20fed Rhag 2025
Gosododd Claire a Raphaelle Droell gyda chymorth nifer o wirfoddolwyr ac ychwanegasant ganhwyllau a dymuniadau gorau at y llwybr i’w gerdded. Daeth llawer o ymwelwyr i ddathlu a bod ar y tir ar gyfer y lleuad dywyll hon a’r amser tywyllaf o’r flwyddyn. Cawsom gynhesrwydd o rannu a chymryd ychydig o amser i anadlu a gollwng gafael, i orffwys: Gorffwys gyda’n gilydd o dan oleuadau disglair y tŷ crwn. Llawer o ddiolch a diolchgarwch a rhannu caneuon.
Roedd cerdded y droell wedi’i goleuo gan ganhwyllion yn ddigwyddiad arbennig. Cawsom amser i fyfyrio ar ba hadau ar gyfer y dyfodol yr oeddem angen eu plannu ac yna cerddom i mewn i’r droell golau – gan gydnabod hyn yn araf, y diwrnod tywyllaf byrraf a’r foment y mae’r golau’n dechrau tyfu eto. Gyda egni’r blwyddyn newydd, mae bobl ifanc y Lighthouse wedi mwynhau hefyd gan rhedeg rownd y droell.
SOLSTICE CELEBRATION SATURDAY 20th Dec 2025
Claire and Raphaelle set-up a Spiral with help from several volunteers and added candles and best wishes to the path to be trod. Lots of visitors came to celebrate and be on the land for this dark moon and darkest time of year. We had warmth from sharing and taking a little time to breathe and let go, to rest: Resting together under the sparkly lights of the round house. Lots of thanks and gratitude and sharing of songs.
Walking the candle lit spiral was a special event. We had time to reflect on what seeds for the future we needed to plant and then we walked into the light spiral – slowly acknowledging this, the darkest shortest day and the moment the light begins to grow again. With the energy of the new year, the young people of the Lighthouse have also enjoyed running around the spiral.
DIWRNOD PANCWS – 17 Chwefror 2026
Ar un o’n diwrnodau gwirfoddoli rheolaidd ddydd Mawrth arall, fe wnaethon ni goginio crempogau i ginio i’n holl wirfoddolwyr.
PANCAKE DAY – 17 Feb 2026
On another one of our regular Tuesday volunteer days we cooked pancakes for lunch for all our volunteers.
Gwledd mor flasus gyda llenwadau amrywiol gan gynnwys menyn afal wedi’i wneud gan Raphaelle.
Such a tasty treat with various fillings including Apple butter made by Raphaelle.
Gweithdy Tocio Coed gyda Martin Hayes Dydd Sadwrn 21 Chwefror 2026
Tree Pruning Workshop with Martin Hayes Saturday 21 Feb 2026
Mae Martin Hayes yn athro nodedig sydd â phrofiad helaeth o docio coed ffrwythau. Dysgodd y cyfranogwyr hanfodion tocio, y rhesymau y tu ôl iddo, a’r amseriad ar gyfer tocio. Fe wnaethon ni ennill profiad mewn:
- Dod yn gyfarwydd â gwahanol wreiddgyffion a mathau o goed
- Deall siapiau a phatrymau twf coed
- Dysgu pryd a pham i docio
- Technegau tocio ymarferol o dan ei arweiniad arbenigol
Canmolodd y cyfranogwyr ddyfnder gwybodaeth Martin a natur ddiddorol y sesiynau.
Diolch i’r cyfranogwyr a ddaeth â chacen flasus i’w rhannu a’r rhai a roddodd rodd.
Martin Hayes is a distinguished teacher with extensive experience in pruning fruit trees. Participants learned the basics of pruning, the reasons behind it, and the timing for pruning. We gained experience in:
- Familiarity with different rootstocks and tree types
- Understanding tree shapes and growth patterns
- Learning when and why to prune
- Practical pruning techniques under his expert guidance
Thanks to the participants who brought delicious cake to share and those who made a donation.
Cadw llygaid allan am yr hyn sy’n digwydd nesaf:
Mawrth Dysgwch am docio nawr! Dros yr ychydig wythnosau nesaf, dysgwch sut i docio: afalau, gellyg, cyrens duon, cyrens gwynion ar ddydd Mawrth.
Mawrth Byddwn yn plannu hadau ar gyfer y gwelyau llysiau
7 Ebrill (Ein Digwyddiad Pasg) Brechdan wy wedi’i ffrio a lliwio wyau naturiol
18 Ebrill Cyfnewid Hadau (wedi’i ohirio o fis Mawrth): dewch â phlanhigion a hadau i’w cyfnewid. Te, coffi a chacen ar gael am rodd.
19 Mai ‘Gwerthfawrogi ein cyflawniadau’. Diwrnod o rannu: Dysgwch fwy am yr ardd gyda taith, gan arddangos planhigion penodol, planhigion meddyginiaethol, tynnu sylw at y fioamrywiaeth, rhannu ein cyflawniadau, ein gwerth cymdeithasol – darganfyddwch beth mae gwirfoddolwyr yn ei gael o ddod i Naturewise a chyflwyniad tystysgrifau.
Gyda mannau adborth a choeden syniadau. Llawer o fyrbrydau, te, coffi a chacen fel arfer.
Look out for What’s happening next:
March Learn about pruning now! Over the next few weeks on a Tuesdays learn how to prune: apples, pears, black currants, white currants.
March We will be planting seeds for the veg beds
April 7th (Our Easter Event) Fried egg sandwich and Natural egg dyeing
April 18th Seed Swap (deferred from March): bring plants and seeds to swap. Tea, Coffee and cake available for a donation.
May 19th ‘Valuing our achievements’. A day of sharing: Find out more about the garden with a tour, showcasing particular plants, medicinal plants, highlighting the biodiversity, sharing our achievements, our social value- find out what volunteers get from coming to Naturewise and a presentation of certificates.
With a Feedback area and an ideas tree. Lots of snacks, tea, coffee and cake as usual.
